Strafor Kutu Kullanımında Yasal Düzenlemeler

Strafor Kutu Kullanırken Uyulması Gereken Hukuki Çerçeve

Strafor kutular; gıda, ilaç, laboratuvar ürünü, elektronik eşya ve sıcaklığa duyarlı gönderilerin korunmasında kullanılabilir. Ancak kutunun hafif, yalıtımlı veya pratik olması yasal açıdan tek başına yeterli değildir.

Türkiye’de strafor kutulara ilişkin bütün kuralları tek başına düzenleyen bir “Strafor Kutu Yönetmeliği” bulunmaz. Uygulanacak hükümler; kutunun hangi maddeden üretildiğine, gıdayla temas edip etmediğine, nasıl piyasaya sunulduğuna ve kullanım sonrasında nasıl yönetildiğine göre farklılaşır.

Bir strafor kutunun mevzuata uygunluğu yalnızca malzemesine değil; üretiminden etiketlenmesine, kullanımından atık haline gelmesine kadar geçen bütün sürece bağlıdır.

Önce Strafor Kutunun Kullanım Amacı Belirlenmelidir

Günlük dilde strafor olarak adlandırılan kutuların büyük bölümü genleştirilmiş polistirenden, yani EPS’den üretilir. Bu kutular kullanım şekline göre farklı yasal yükümlülüklere tabi olabilir.

Gıdayla Temas Edecek Her Strafor Kutu Kullanılamaz

Balık, et, dondurma, sebze veya farklı bir gıda doğrudan strafor kutunun içine yerleştirilecekse ürünün gıda ile temasa uygun olması gerekir. Dekorasyon, inşaat veya genel koruma amacıyla üretilen her EPS malzeme, gıda ambalajı olarak kullanılamaz.

Türk Gıda Kodeksi hükümlerine göre gıdayla temas eden malzemeler iyi üretim uygulamalarına uygun olarak üretilmeli; bileşenlerinden gıdaya insan sağlığını tehlikeye sokacak, gıdanın bileşimini değiştirecek veya duyusal özelliklerini bozacak miktarda geçiş gerçekleşmemelidir.

Gıdayla temas edecek strafor kutu satın alınırken şu belgeler ve bilgiler kontrol edilebilir:

• Ürünün gıda ile temasa uygun olduğunu gösteren beyan,
• Üretici veya piyasaya arzdan sorumlu işletmenin bilgileri,
• İşletme kayıt numarası,
• Ürünün kullanım sıcaklığı ve kullanım amacı,
• Gerekli migrasyon ve uygunluk belgeleri,
• Parti veya üretim bilgileriyle izlenebilirlik kaydı.

Gıda ile temas eden plastik malzemelere ilişkin 2019/44 sayılı Tebliğ, izin verilen maddeler, kullanım kısıtlamaları ve migrasyon kurallarını düzenler. Bu Tebliğ 6 Mayıs 2024 tarihinde güncellenmiş; bazı bileşenler listeden çıkarılmış, yeni bileşenler eklenmiş ve migrasyon testi koşullarında değişiklikler yapılmıştır.

Etiket ve Ürün Bilgilerinde Neler Bulunmalıdır?

Henüz gıdayla temas etmemiş ve piyasaya sunulan malzemelerde, kullanım amacı açıkça anlaşılmıyorsa “gıda ile temasa uygundur” ifadesi, kullanım amacını açıklayan bir ifade veya ilgili sembol bulunmalıdır.

Güvenli kullanım için gerekli talimatlar, üretici ya da sorumlu satıcının adı ve adresi, izlenebilirliği sağlayacak tanımlama ile işletme kayıt numarası da ilgili koşullara göre ürünün, ambalajın veya beraberindeki belgenin üzerinde yer almalıdır. Bilgilerin belirgin, silinmez ve okunabilir olması gerekir.

Strafor kutunun gıdaya uygun olduğu açıkça belli olsa bile kullanım sıcaklığına dikkat edilmelidir. Soğuk ürün için tasarlanan bir kutunun çok sıcak gıdalarda veya üreticinin belirtmediği koşullarda kullanılması uygunluk kapsamının dışına çıkabilir.

Uygunluk Beyanı ve İzlenebilirlik Neden Önemlidir?

Gıda ile temas eden malzemelerde yalnızca sözlü olarak “gıdaya uygundur” denmesi yeterli görülmemelidir. Özel kurallara tabi malzemeler için mevzuata uygun üretimi bildiren yazılı uygunluk beyanı hazırlanması gerekir.

Ayrıca üretim, işleme ve dağıtımın bütün aşamalarında izlenebilirlik sağlanmalıdır. Böylece bir uygunsuzluk ortaya çıktığında hangi ürün grubunun, hammaddenin veya üretim partisinin etkilendiği belirlenebilir ve gerektiğinde geri çağırma işlemi yürütülebilir.

İşletmeler strafor kutu alımlarında fatura, ürün kodu, tedarikçi bilgisi, parti numarası ve uygunluk belgelerini düzenli biçimde saklamalıdır. “Geçen yıl beyaz bir kutu almıştık” açıklaması, izlenebilirlik sistemi olarak pek güçlü sayılmaz.

Tekrar Kullanım Her Kutuda Serbest Değildir

Sağlam görünen bir strafor kutunun yeniden kullanılabilmesi, yalnızca yüzeyinin temiz olmasına bağlı değildir. Kutunun tekrar kullanıma uygun tasarlanmış olması, önceki kullanım sırasında kirlenmemesi ve teknik özelliklerini kaybetmemesi gerekir.

Özellikle çiğ et, tavuk, balık veya laboratuvar malzemesi taşınmış kutuların başka ürünlerde kullanılması hijyen ve bulaşma riski oluşturabilir. Tek kullanımlık olarak üretilen bir kutu, üreticinin teknik açıklaması bulunmadan çok kullanımlık gıda ambalajı gibi değerlendirilmemelidir.

Tekrar kullanım planlanıyorsa işletmenin şu konuları yazılı bir prosedüre bağlaması faydalıdır:

• Kutunun hangi ürünlerde kullanılabileceği,
• Temizlik ve kurutma yöntemi,
• Kaç kullanımdan sonra sistemden çıkarılacağı,
• Çatlak, kırık ve koku kontrolü,
• Temiz kutularla kirli kutuların ayrılması.

Kullanım Sonrasında Strafor Kutu Plastik Ambalaj Atığıdır

Ürünün tüketiciye veya nihai kullanıcıya ulaştırılmasında kullanılan strafor kutu görevini tamamladığında plastik ambalaj atığı kapsamında değerlendirilebilir. Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği; atık oluşumunun önlenmesi, yeniden kullanım, ayrı toplama, geri dönüşüm ve geri kazanım esaslarını düzenler. Yönetmelik 26 Haziran 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Strafor kutuların diğer atıklarla karışması, üzerlerine gıda ve yağ bulaşması geri dönüşüm imkânını azaltabilir. Özellikle çok miktarda atık oluşturan işletmeler temiz EPS ambalajları ayrı bir alanda biriktirmeli ve yerel toplama sistemiyle ya da gerekli izinlere sahip atık işletmeleriyle çalışmalıdır.

Atıkların gelişigüzel çevreye bırakılması veya kontrolsüz biçimde yakılması doğru bir bertaraf yöntemi değildir. Atık Yönetimi Yönetmeliği, atıkların belirlenen yönetim sistemi dışında maddelerle veya yakıtlarla karıştırılarak yakılmasını yasaklar.

Üretici, Tedarikçi ve Piyasaya Süren Aynı Sorumluluğa Sahip Değildir

Strafor kutuyu üreten firma, boş kutuyu tedarik eden işletme ve bu kutuyla ambalajladığı ürünü Türkiye’de ilk kez piyasaya sunan firma mevzuatta farklı rollere sahip olabilir.

İşletmenin konumuna göre:

• Ambalaj Bilgi Sistemi’ne kayıt,
• Üretim, ithalat, ihracat veya piyasaya sürme bildirimi,
• Bilgi ve belgelerin saklanması,
• Ambalaj atığı yönetimiyle ilgili sorumluluklar,
• Geri Kazanım Katılım Payı yükümlülüğü

doğabilir.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının açıklamalarına göre ambalaj üreticileri, piyasaya sürenler ve tedarikçiler Ambalaj Bilgi Sistemi kapsamında kayıt ve bildirim süreçlerine tabidir. Ambalajlı ürünü piyasaya süren işletmeler bakımından, ürünün ve ambalajın durumuna göre GEKAP yükümlülüğü de oluşabilir.

Bir işletmenin yalnızca boş strafor kutu satın alması, bütün yükümlülüklerin otomatik olarak kendisine ait olduğu anlamına gelmez. Sorumluluk belirlenirken ürünü kimin ambalajladığı, kimin markasıyla ve kim tarafından ilk kez piyasaya sunulduğu incelenmelidir.

İlaç ve Medikal Ürünlerde Kutu Tek Başına Yeterli Değildir

İlaç, aşı, biyolojik numune veya medikal malzeme taşınırken strafor kutunun kullanılması, gönderinin otomatik olarak mevzuata uygun hale geldiğini göstermez.

Bu ürünlerde kutuyla birlikte:

• Ürünün izin verilen sıcaklık aralığı,
• Soğutucu miktarı ve yerleşimi,
• Sıcaklık takip cihazı,
• Sızdırmaz birincil ve ikincil ambalaj,
• Taşıma işaretleri,
• Ürüne özel saklama ve nakliye talimatları

değerlendirilmelidir.

Strafor burada yalnızca yalıtım katmanıdır. Soğuk zincir kaydı, ürün sınıflandırması veya sızdırmaz ambalaj yerine geçmez.

İhracatta Hedef Ülkenin Kuralları Ayrıca Kontrol Edilmelidir

Türkiye’de uygun olan bir strafor kutu, gönderinin yapılacağı ülkede aynı şartlarla kabul edilmeyebilir. Bazı ülkeler veya yerel yönetimler EPS gıda kapları, tek kullanımlık köpük ürünler ve ambalaj atıkları konusunda daha sıkı sınırlamalar uygulayabilir.

İhracat öncesinde:

• Hedef ülkenin ambalaj ve atık mevzuatı,
• Gıda temas uygunluğu belgeleri,
• Ürün etiketleme dili,
• Geri dönüştürülebilirlik işaretleri,
• İthalatçı ve taşıyıcı şartları

ayrıca incelenmelidir.

İşletmeler İçin Mevzuat Kontrol Listesi

1. Strafor kutunun gerçek kullanım amacı belirlendi mi?
2. Gıdayla temas edecekse uygunluk belgesi alındı mı?
3. Kullanım sıcaklığı ve ürün türü teknik dokümanla uyumlu mu?
4. Üretici, tedarikçi ve parti bilgileri kaydedildi mi?
5. Etiket ve işletme kayıt bilgileri kontrol edildi mi?
6. Tekrar kullanım için yazılı hijyen prosedürü bulunuyor mu?
7. Temiz strafor atıkları diğer atıklardan ayrı biriktiriliyor mu?
8. İşletmenin Ambalaj Bilgi Sistemi veya GEKAP yükümlülüğü incelendi mi?
9. İhracat yapılıyorsa hedef ülkenin kuralları kontrol edildi mi?

Mevzuata Uygun Ürün Seçimi Belgeyle Başlar

Strafor kutu satın alırken yalnızca ölçü, kalınlık ve fiyat karşılaştırması yapılmamalıdır. Kullanım alanına göre gıda temas uygunluğu, üretici bilgileri, izlenebilirlik kayıtları ve teknik kullanım sınırları da sorgulanmalıdır.

Farklı taşıma ve saklama ihtiyaçlarına yönelik seçenekleri değerlendirmek için strafor kutu kullanımında yasal düzenlemelere uygun ambalaj çözümlerini inceleyebilirsiniz. Ürünün kullanım amacı sipariş öncesinde açıkça belirtilerek doğru kutu ve belge kapsamı hakkında bilgi alınmalıdır.

Yasal Uyum Kutunun Üzerindeki Tek Bir Sembolden İbaret Değildir

Strafor kutuların hukuka uygun kullanımı; gıdayla temas güvenliği, doğru etiketleme, uygunluk beyanı, izlenebilirlik, ambalaj bildirimi ve atık yönetimi gibi farklı başlıklardan oluşur.

Doğru yaklaşım, “Strafor kullanmak yasak mı?” sorusuyla yetinmek yerine kutunun hangi ürünle, hangi sıcaklıkta, kaç kez ve hangi atık sistemi içinde kullanılacağını belirlemektir.

Mevzuat ve işletmelere ait yükümlülükler zaman içinde değişebileceğinden, uygulamaya geçmeden önce güncel Resmî Gazete metinleri ile ilgili Bakanlık açıklamaları kontrol edilmelidir. Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve işletmeye özel hukuki görüş yerine geçmez.